گفتاردرمانی در منزل

گفتاردرمانی
گفتاردرمانی رشته‌ای از علوم توانبخشی می باشد که ماهیت انواع اختلالات گفتار و زبان و نیز روشهای تشخیص و درمان این اختلالاترا بررسی می کند. گفتار درمانگران به درمان کودکانی که در فراگیری زبان مادری یا استفاده صحیح از گفتار دچار مشکل هستند و بزرگسالانی که به دلیلی، توانایی گفتاری خود را از دست داده‌اند، می پردازند.
اهمیت و ضرورت علم گفتار درمانی
یکی از ضروری ترین نیازهای زندگی روزمره انسان، برقراری " ارتباط " با دیگران و انتقال خواسته ها، علایق، مشکلات و درونگریهای خود به آنها می باشد. گفتار قراردادی است که به منظور ارتباط بین انسانها به کار میرود و از پشتوانه درکی و شناختی (زبان) برخوردار می باشد. هر چند نوشته ها، اشارات، نشانه ها، حالات چهره و ... همگی راههای مختلف انتقال اندیشه ها و خواسته های فرد می باشند، ولی گفتار اصلی ترین وسیله ارتباطی انسان است.
امروزه پدر و مادر با کسب آگاهی های لازم می توانند با مشکل گفتاری کودک خود آشنا شده و به موقع، راه های پیشگیری از آن را یافته و اقدام به گفتار درمانی نمایند. در گذشته به دلیل سطح آگاهی پایین خانواده ها، اغلب کودکان با مشکل گفتاری، بدون درمان می ماندند و در دوران نوجوانی و بزرگسالی، در زندگی اجتماعی خود دچار مشکل می شدند. گوشه گیری، جمع گریز بودن و تمسخر اطرافیان و همسالان موجب می شد از پیشرفت های تحصیلی و اجتماعی دور باشند. امروزه متخصصان «گفتار درمانی» توانسته اند این مشکل را به راحتی حل نموده و دغدغه و نگرانی را از خانواده ها دور سازند.
همانطور که می دانیم زبان، وسیله ای برای ابراز عواطف و احساسات و ارتباط افکار و اندیشه ها می باشد که اگر وجود نداشت، بسیاری از فعالیت های روزمره ی زندگی، به کندی پیش می رفت و ارتباطات نمی توانست تداوم پیدا کند. در مبحث رشد، اگر در سیستم های رشدی کودک محدودیت ایجاد شود،خسارت جبران ناپذیری در انتظار کودک می باشد. در تمام شاخه های رشدی باید هماهنگی و توازن بدون محدودیتی وجود داشته باشد.اختلال در هر مورد رشدی ( حرکتی، شناختی، گفتاری، بینایی، جسمی و...) پیشرفت های کودک را دچار بحران می کند و استقلال از او سلب شده و به دیگران نیازمند می گردد؛ در حالی که استقلال، توانایی های کودک را افزایش داده تا او در روابط اجتماعی با همنوعان خویش بتواند نقش های کلیدی به دست آورد.
کدام کودکان به گفتاردرماني نياز دارند؟
کودک يک ساله گفتار را بصورت تک‌کلمه شروع مي‌کند. وقتي سنش به يک سال و نيم مي‌رسد، تعداد کلمات افزايش مي‌يابد و در 2 سالگي مي‌تواند جمله‌ 2 کلمه‌اي بگويد. به‌تدريج دامنه کلمات و جمله‌ها و گفتار پيوسته کودک کامل‌تر مي‌شود. هر کودکي رشد زبان را مثل ساير توانايي‌هاي رشدي- حرکتي در سن مشخصي پشت سر مي‌گذارد و همان‌طور که مثال زدم، در هر مرحله نشانه‌هايي از رشد زبان بروز مي‌کند. توجه به اين نشانه‌ها مشخص مي‌کند کودک تاخير گفتاري دارد يا نه؟ مثلا اگر در 2 سالگي هنوز کودکي قادر به بيان تک‌‌کلمه نيست، بايد والدين به گفتاردرمانگر مراجعه کنند.
آیا فقط گفتار مهم است؟ قابل‌فهم نبودن کلماتي که کودک مي‌گويد به گفتاردرماني نياز ندارد؟
همزمان با رشد زبان، صداهاي توليدشده در گفتار هم دقيق‌تر و مفهومي‌تر مي‌شوند. «م»، «ب» و «د» جزو صداهايي هستند که زودتر ظاهر مي‌شوند و صداهايي مثل «ک» و «گ» و «س» و «ز» ديرتر ظاهر مي‌شوند و آخرين صدا، «ر» هست. رشد اين صداها نيز بايد مورد توجه قرار گيرد. برخي کودکان صداها را به وضوح بيان نمي‌کنند و گفتار نامفهومي دارند. متاسفانه زماني والدين به اين موضوع دقت مي‌کنند که فرزندشان وارد پيش‌دبستاني شده و اولياي مدرسه متوجه مشکل گفتاري کودک مي‌شوند. اين تاخير و بي‌توجهي در تحصيل کودک مشکل‌آفرين خواهد شد.
اگر به دلايلي سن طلايي درمان گفتار گذشت، ديگر اصلاح‌شدني نيست؟
حتي در بزرگسالاني که مشکلاتي در گفتار و زبان دارند، امکان معالجه وجود دارد اما درمان به مراتب سخت‌تر است چون عادت‌هاي غلط گفتاري به حدي در زبان نفوذ کرده که فرد قادر به ترک آنها نيست.گفتاردرمانی
آيا بيماري‌ خاصي وجود دارد که به واسطه ابتلا به آنها کودک دچار تاخير گفتاري شود؟
در برخي شرايط خاص مثلا در کودکاني که نارس متولد مي‌شوند، تاخير گفتار و زبان قابل‌پيش‌بيني است و تمهيداتي وجود دارد که گفتاردرماني از طريق لمس درماني و تقويت مهارت‌هاي مربوط به تغذيه به ايجاد مهارت‌هاي دهاني ـ حرکتي از همان سنين پايين کمک کند. نشانگان‌هاي ژنتيکي خاصي هم مثل نشانگان داون يا نشانگان‌هايي که باعث عقب‌ماندگي‌هاي ذهني و تاخيرهاي رواني-حرکتي يا شناختي مي‌شود، وجود دارد که کودک با آن متولد مي‌شود و مشکلات گفتاري در اين کودکان قابل پيش‌بيني است. اما در برخي موارد تاخير و آسيب‌هاي کلامي بدون علت است و کودک در ساير حيطه‌هاي شناختي و هوشي بدون مشکل است حتي شنوايي سالمي دارد اما در اداي کلمات و جمله‌ها به مشکل برمي‌خورد. در اين شرايط مراجعه به گفتاردرمانگر و توجه به برخي تمهيدات به رشد زبان کمک مي‌کند.

آيا مي‌توان گفت تاخير کلامي در هر شرايطي نگران‌کننده است؟
تاخير در رشد زبان اگر درحد چند ماه باشد، نگران‌کننده نيست يعني اگر کودکي تمام مهارت‌‌هاي حرکتي-شناختي را داشته و شنوايي‌اش ايرادي نداشته باشد، ارتباط چشمي خوبي برقرار ‌کند و مفاهيم را با رفتارش برساند و ارتباط اجتماعي خوبي داشته باشد، تاخير چند ماهه کلامي نگران‌کننده نيست اما اين کودکان هم بايد تا قبل از 3 سالگي به لحاظ گفتاري راه بيفتند. با اين حال مشاوره با گفتاردرمانگر براي تشخيص موارد نگران‌کننده توصيه مي‌شود. مثلا به‌خصوص براي لکنت زبان به مشاوره نياز است.

درمان را نيمه کاره رها نکنيد
معمولا کودکاني كه به‌دليل اختلال‌هاي گفتار و زبان همراه والدين براي اولين بار به کلينيک مراجعه مي‌کنند، ارزيابي‌ مي‌شوند و قرار جلسات منظم هفتگي براي آنها تعيين می شود. ممکن است والدين در جلسه حضور داشته باشند يا خارج از اتاق درمان منتظر بمانند. معمولا بعد از هر جلسه، گفتاردرمانگر در مورد تمرين‌ها به والدين توضیح مي‌دهد و آنها در طول هفته بايد سعي کنند تمرين‌ها را در منزل انجام دهند تا يادگيري در محيط واقعي زندگي انجام شود و کودک آنچه مي‌آموزد در محيط‌هاي روزمره زندگي بکار ببندد.
متاسفانه برخي از والدين بعد از مراجعه اول يا گذراندن چند جلسه گمان مي‌کنند نيازي به ادامه درمان نيست و خودشان مي‌توانند درمان را انجام دهند اما اين باور کاملا نادرست است. والدين به تنهايي و بدون مشاوره گفتاردرمان قطعا نخواهند توانست آموزش‌هاي لازم را براي کودک خود انجام دهند. گفتاردرمان در طول پروسه درمان نقش درمانگر و هم هدايت‌گر والدين را دارد و موثرترين نتايج درماني از همکاري سه عنصر اصلي درمان يعني مراجع، درمانگر و والدين به‌دست خواهدآمد.